Bir klima montajında insanların konuştuğu şey genelde cihazın markası olur. Oysa cihaz raftan çıkmış, fabrikada test edilmiş, hazır bir üründür. Sistemi asıl sahada kuran şey bakır borudur. Ve kötü çekilmiş bir bakır boru, en pahalı klimayı bile birkaç sezonda hurdaya çevirir.
Bakır boru ne iş yapıyor?
İç ünite ile dış ünite arasındaki iki boru, soğutucu akışkanın taşıyıcısıdır. İnce boru sıvı hattı, kalın boru gaz hattıdır. Bu hat aynı zamanda kompresör yağını da taşır. Yani bakır boru sadece bir bağlantı elemanı değil, sistemin dolaşım damarıdır. Damarda tıkanıklık, daralma ya da delik varsa cihaz sağlıklı çalışamaz.
1. Doğru boru: tesisat borusu değil, soğutma borusu
Klima devresi yüksek basınç altında çalışır. R410A ve R32 sistemlerinde basınçlar, su tesisatındaki değerlerin çok üzerine çıkar. Bu yüzden montajda soğutma sınıfı (ACR) bakır boru kullanılır: iç yüzeyi temiz, yağsız, kapalı uçlu, üzerinde et kalınlığı yazan boru.
Sahada karşılaştığımız en yaygın kısayol, ince etli ucuz borunun kullanılması oluyor. Et kalınlığı yetersiz boruda havşa ağzı çatlar, boru bükümde incelir ve zamanla kaçak verir. Küçük çaplarda genellikle 0,8 mm ve üzeri et kalınlığı, daha büyük çaplarda daha kalın et gerekir. Bu bir tercih değil, basınç dayanımı meselesidir.
2. Çap seçimi: cihazın istediği ne ise o
Boru çapı keyfe göre seçilmez. Her cihazın montaj kılavuzunda kapasiteye ve hat uzunluğuna göre çap tablosu vardır.
- Çap küçük seçilirse: basınç kaybı artar, kompresör zorlanır, kapasite düşer.
- Çap büyük seçilirse: akış hızı düşer, yağ dönüşü bozulur ve kompresör yağsız kalmaya başlar.
Multi ve VRF sistemlerinde ayırıcı sonrası hatların çapı da ayrı ayrı hesaplanır. "Elimizde bu vardı" mantığıyla çekilen bir hat, sistemin dengesini kalıcı olarak bozar.
3. Havşa: kaçakların en sık doğduğu yer
Split klimalarda boru, rakorla cihaza bağlanır. Bu bağlantı, borunun ucunun konik biçimde açılmasıyla (havşa) yapılır ve sızdırmazlık tamamen bu koniğin kalitesine bağlıdır.
- Boru dik kesilmeli, eğri kesilmiş boru düzgün havşa vermez.
- Kesim sonrası oluşan çapak alınmalı, boru ağzı aşağı bakacak şekilde raybalanmalı ki talaş içeri düşmesin. İçeri düşen tek bir talaş parçası, elektronik genleşme valfini tıkayabilir.
- Havşa, uygun aparatla düzgün açıya açılmalı; yüzey pürüzsüz, çatlaksız olmalı.
- Rakor tork anahtarıyla sıkılmalı. Az sıkılan rakor sızdırır, fazla sıkılan havşayı çatlatır. "Kolum ne kadar dönerse" yaklaşımı burada işe yaramaz.
4. Vakumlama: atlanırsa cihaz sessizce ölür
Boru hattı bağlandıktan sonra devrenin içindeki hava ve nem vakum pompasıyla dışarı alınır. Bu adım bazı montajlarda "gazı biraz kaçırıp havayı süpürme" gibi bir kısayolla atlanıyor. Sonucu şu:
- İçeride kalan nem, kompresör yağıyla tepkimeye girip asit üretir. Asit sargı izolasyonunu yer, kompresör yanar.
- Nem, genleşme elemanında donarak buz tıkacı yapar. Klima bir çalışır bir durur, kimse sebebini bulamaz.
- Yoğuşmayan gaz (hava) devrede kalırsa yüksek basınç yükselir, verim düşer.
Doğru uygulama, vakum pompasıyla derin vakum çekmek, vakumu kırmadan bekleyip değerin sabit kaldığını görmektir. Değer yükseliyorsa ya kaçak var ya nem kalmıştır.
5. İzolasyon: iki hat da ayrı ayrı
Gaz hattı soğuktur; izole edilmezse yüzeyinde yoğuşma olur ve tavandan su damlar. Sıvı hattı da izole edilmelidir, aksi halde akışkan hat boyunca istenmeyen ısı alır ve kapasite düşer. Doğru uygulama, her iki boruyu ayrı ayrı kapalı hücreli elastomerik izolasyonla kaplamak, ek yerlerini yapıştırmak ve dış mekânda kalan bölümü UV'ye dayanıklı bantla ya da kanalla korumaktır.
Güneş altında yıllarca çıplak kalan izolasyon çatlar, dağılır ve boru açığa çıkar. Bakımlarda en sık gördüğümüz tabloların başında bu geliyor.
6. Yağ dönüşü, eğim ve kot farkı
Kompresör yağı akışkanla birlikte hat boyunca dolaşır ve kompresöre geri dönmek zorundadır. Dış ünite iç üniteden çok yukarıdaysa, dikey hatlarda belirli aralıklarla yağ tuzağı bırakmak gerekir. Yatay hatlarda hafif eğim verilir. Üreticinin izin verdiği maksimum boru uzunluğu ve kot farkı aşılırsa yağ dönemez; kompresör yağsız çalışıp kısa sürede ölür.
Ayrıca standart hat uzunluğunu aşan montajlarda üreticinin belirttiği oranda ek gaz şarjı yapılmalıdır. Bu hesap yapılmazsa sistem daimî olarak düşük şarjla çalışır.
7. Fiziksel koruma
Bakır yumuşak bir metaldir. Duvar deliğinden geçerken ezilmemeli, kırılma yarıçapının altında bükülmemeli, sıva içinde başka bir tesisatla temas etmemelidir. Sıva altına alınan hatların bir gün delinme ihtimalini azaltmak için güzergâh belgelenmeli ve mümkünse koruyucu kanal içine alınmalıdır.
Özetle
- Doğru et kalınlığında soğutma borusu kullanın.
- Çapı cihazın tablosuna göre seçin.
- Havşayı temiz açın, rakoru torkla sıkın.
- Vakumu asla atlamayın.
- İki hattı da ayrı ayrı izole edin.
- Kot farkı ve hat uzunluğu limitlerine uyun, gerekiyorsa ek şarj yapın.
Bu maddeler uygulandığında klima yıllarca gaz sorunu yaşatmaz. Uygulanmadığında ise fatura genelde "gaz bitmiş" diye geri döner.
Yeni bir klima montajı ya da mevcut tesisatın yenilenmesi için bakır borulama tarafında çalışıyoruz. İstanbul genelinde 7/24 ulaşabilirsiniz: 0543 491 66 45 (telefon ve WhatsApp) veya iletişim sayfası.